10 SORU

Tekne Sigortası & Belgeleri

1. 01

   Makine kırılması (machinery breakdown) her durumda gövde sigortasının içinde midir?

   Hayır — standart gövde (hull) sigortası genellikle dışsal hasarları (çarpma, fırtına, yangın) kapsar; motor iç arızaları (mekanik yıpranma, iç parça kırılması) çoğunlukla ayrı bir Makine Kırılması teminatı gerektirir. Poliçenizi imzalamadan önce bu ayrımı mutlaka sigorta acentenizle netleştirin — birçok tekne sahibi bu boşluğu hasar anında fark ediyor.

   Standart gövde poliçesi kural olarak ani ve beklenmedik dış etkiyi karşılar; içeriden gelen aşınma, bakımsızlık ve yorulma çoğu zaman kapsam dışıdır. Bu ayrım hasar anında tartışma konusu olur — sigortacı arızanın kökenini sorar. Motorun ECU kaydı burada belirleyici olur: aşırı ısınma ya da aşırı devir geçmişi varsa bakımsızlık iddiası güçlenir.

2. 02

   Çekme, kurtarma (towing and salvage) ve enkaz kaldırma (wreck removal) arasındaki hukuki ince çizgi nedir?

   Çekme, teknenin hâlâ yüzer durumda olduğu rutin bir yardım hizmetidir. Kurtarma (salvage) ise tekne veya mürettebat ciddi tehlikedeyken yapılan, uluslararası deniz hukukuna göre kurtaran tarafa özel bir ücret hakkı doğuran müdahaledir. Enkaz kaldırma ise batmış veya terk edilmiş bir teknenin denizden çıkarılmasıdır ve genellikle ayrı, yüksek limitli bir teminat gerektirir.

   Üçü arasındaki fark maliyeti kat kat değiştirir: çekme bir hizmettir ve ücreti önceden konuşulabilir; kurtarma tehlike altındaki tekneye yapılır ve bedeli kurtarılan değer üzerinden hesaplanır; enkaz kaldırma ise çoğu zaman yasal bir yükümlülüktür. Bu yüzden yardım kabul edilirken hangi çerçevede olduğunun yazılı olması gerekir.

3. 03

   Ticari teknelerde (charter) "kira kaybı" (loss of hire) teminatı standart mıdır?

   Hayır, standart değildir — çoğu temel ticari tekne poliçesi sadece fiziksel hasarı kapsar, hasar nedeniyle teknenin charter yapamadığı süre boyunca kaybedilen geliri kapsamaz. Charter operasyonu yürüten tekne sahiplerinin bu teminatı ayrıca, ek prim ödeyerek talep etmesi gerekir.

   Standart değildir, ek teminat olarak alınır — ve alınmadığında hasar onarılırken geçen sezon geliri tamamen tekne sahibinin üzerinde kalır. Charter’a çıkan bir teknede gelir kaybı çoğu zaman onarım bedelini aşar. Bu yüzden ticari kullanımda poliçe kapsamı özel kullanımdan ayrı değerlendirilmelidir.

4. 04

   Müşterek avarya (general average) klozunun kapsamı nedir ve gerçek hayatta nasıl uygulanır?

   Müşterek Avarya, geminin ve yükün ortak tehlikeden kurtarılması için bilinçli olarak yapılan fedakarlığın (örneğin yük atma, kasıtlı kara oturma) maliyetinin tüm taraflar arasında orantılı paylaşılmasını öngören eski ama hâlâ geçerli bir denizcilik hukuku ilkesidir. Yat sigortacılığında nadiren gündeme gelse de, büyük yatlarda ve ticari operasyonlarda poliçe kloz olarak yer alır.

   Müşterek avarya, ortak tehlikeyi savuşturmak için bilerek yapılan fedakârlığın taraflar arasında paylaştırılmasıdır; özel yatlarda nadiren, ticari taşımada sık uygulanır. Uygulamanın zor tarafı, fedakârlığın kasıtlı ve makul olduğunun belgelenmesidir. Bu yüzden olay anındaki kayıtlar (jurnal, konum, hava) sonradan çok değerli olur.

5. 05

   Tekne poliçelerinde "mutabakatlı değer" (agreed value) klozunun önemi ve denizcilik hukukundaki işleyişi nedir?

   Agreed Value, poliçe başlangıcında sigortalı ve sigortacının üzerinde anlaştığı sabit bir tekne değeridir; tam hasar (total loss) durumunda bu değer üzerinden ödeme yapılır, piyasa değeri tartışması yaşanmaz. Bu kloz, tekne sahibine büyük belirsizlik önler — ancak değerin gerçekçi (güncel sörvey ile desteklenmiş) belirlenmesi kritik önem taşır, aksi halde eksik veya fazla sigortalama riski oluşur.

   Mutabakatlı değer, hasar anında değer tartışmasını ortadan kaldırır: taraflar poliçe düzenlenirken teknenin değerinde anlaşmıştır. Bunun karşılığı, o değerin belgeye dayanmasıdır — sigortacı çoğu zaman bağımsız bir ekspertiz raporu ister. Rapor yoksa değer aşağı çekilir ve tam ziya halinde eksik ödeme yapılır.

6. 06

   Yaşı ilerlemiş (örneğin 1970'li yıllarda üretilmiş) fiberglas teknelere tam kapsamlı gövde sigortası yapılabilir mi?

   Evet, çoğu durumda yapılabilir ancak sigortacı genellikle güncel, kapsamlı bir sörvey raporu talep eder ve rapordaki bulgulara göre bazı özel şartlar (örneğin ozmoz hariç tutma klozu) ekleyebilir. Eski gövdelerde önceden tespit edilip belgelenen ve giderilen sorunlar, sigorta onay sürecini büyük ölçüde kolaylaştırır.

   Yapılabilir ama sigortacı riski tekneyi görerek değil, raporu okuyarak fiyatlar. Yaşlı teknede güncel bir sörvey raporu neredeyse her zaman istenir; raporda nem değerleri, arma yaşı ve tesisat durumu belirleyici olur. Rapor iyi çıktığında yaş tek başına engel olmaktan çıkar.

7. 07

   Tekne charter lisansı nasıl alınır?

   Süreç; teknenin bağlama kütüğünde 'ticari' statüde tescili, ticari standartlara uygun güvenlik ekipmanı ve sigorta kapsamı, Gemiadamı Cüzdanlı kaptan/mürettebat istihdamı ve ilgili liman başkanlığından ticari işletme belgesi alınmasıyla ilerler. Süreç özel kullanım tescilinden belirgin şekilde daha kapsamlıdır ve genellikle birkaç haftalık bir hazırlık gerektirir.

   Charter lisansı yalnız evrak değil, teknenin de bir eşiği geçmesi demektir: can kurtarma donanımı, yangın sistemi ve denize elverişlilik ticari standartta ölçülür. Özel kullanımda kabul edilebilir bir eksik, ticari başvuruda süreci durdurur. Bu yüzden charter planı olan teknede sörvey kapsamı baştan geniş tutulur.

8. 08

   Türkiye'de tekne ehliyet çeşitleri nelerdir?

   Başlıca belgeler: 24 metreye kadar özel tekneler için Amatör Denizci Belgesi (ADB), VHF telsiz kullanımı için Kısa Mesafe Telsiz (KMT) belgesi, ticari teknelerde çalışacaklar için Gemiadamı Cüzdanı ve daha büyük ticari gemiler için kaptanlık yeterlilikleri (500 GT, 3000 GT gibi). Hangi belgenin gerektiği, teknenin boyu ve kullanım amacına göre belirlenir.

   Belgeyi motor gücü değil kullanım amacı belirler: özel kullanımda amatör belge yeterliyken, ticari kullanımda gemiadamı yeterlilikleri devreye girer. Telsiz belgesi ayrı bir kalemdir ve VHF bulunduran her teknede gereklidir. Alım kararında bu ayrım fiyattan önce netleşmelidir.

9. 09

   Tekne sigortası zorunlu mu, hangi sigorta türleri var?

   Üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası, birçok marina ve liman tarafından zorunlu tutulur; gövde (hull) sigortası ise yasal zorunluluk olmasa da pratikte neredeyse şarttır çünkü krediler ve bazı marina sözleşmeleri bunu talep eder. Ana sigorta türleri: gövde sigortası, üçüncü şahıs sorumluluk, makine kırılması ve kişisel eşya/mürettebat teminatlarıdır.

   Zorunluluk kullanım biçmine ve marinaya göre değişir; çoğu marina bağlama sözleşmesi için üçüncü şahıs teminatı ister. Gövde (kasko) teminatı ise zorunlu olmasa da yaşlı teknelerde güncel sörvey raporu şartına bağlanır. Poliçeleri kıyaslarken prim değil, muafiyet ve kapsam dışı maddeler belirleyicidir.

10. 10

    Tekne ruhsat işlemleri nasıl yapılır?

    Süreç, ilgili liman başkanlığına başvuru, teknenin teknik muayenesi (varsa sörvey raporu ile desteklenerek), sahiplik belgesi ve vergi kaydının tamamlanmasıyla ilerler. Yeni alınan bir teknede bu işlem genellikle satış sonrası birkaç hafta içinde tamamlanmalıdır; süreç bölgesel liman başkanlığına göre küçük farklılıklar gösterebilir.

    Ruhsat süreci teknenin kimliğini ve mülkiyetini resmileştirir; eksik ya da uyumsuz bir kayıt satışta da sigortada da sorun çıkarır. Tekne üzerinde ipotek varsa devir alacaklının muvafakati olmadan tamamlanamaz. Bu yüzden kayıt araştırması, fiziksel sörveyle aynı takvimde yürütülmelidir.