46 SORU

Tekne Sörveyi

1. 01

   Sea trial (deniz seyri) sörveye dahil mi?

   Evet, kapsamlı bir sörveyin ayrılmaz parçasıdır. Sea trial sırasında motor tam yükte, farklı devirlerde ve dümen manevralarında test edilir; sadece rölantide dinlemek yeterli değildir. Jaltest diagnostik cihazıyla motor parametrelerini seyir halinde okumak, limanda tespit edilemeyen yük altı arızaları (aşırı ısınma, güç kaybı, titreşim) ortaya çıkarır.

   Duran bir motorda görünmeyen üç şey vardır: yük altındaki sıcaklık dağılımı, basınç altındaki kaçak ve titreşim altındaki gevşeme. Üçü de en pahalı onarımların habercisidir ve yalnız tekne su üstünde, motor yük altındayken ortaya çıkar. Deniz denemesi boyunca diagnostik cihaz bağlı kalır; motorun kendi verisi kaydedilir, kulakla dinlemekle yetinilmez.

2. 02

   Teknenin karaya alınması şart mı?

   Su altı gövde, salma, kinistinler ve pervane ancak karada incelenebilir; nem ölçümü de kuru karina ister. Yalnız suda yapılan bir inceleme güverte üstünü ve makine dairesini kapsar ama gövde bütünlüğü hakkında güvenilir görüş veremez. Karaya çekme ve yıkama organizasyonu genellikle satıcı/tekne sahibi tarafından yapılır, maliyeti de ona aittir.

   Su altı gövde teknenin en pahalı onarımlarını barındırır ve tekne suda dururken hiç görülmez. Nem ölçümü ise ıslak karinada yanıltıcı yüksek değer verir; gövdenin yıkandıktan sonra en az 24-48 saat kurumuş olması gerekir. Karaya çekme masrafını atlamak, sörveyin en değerli bölümünü atlamak demektir.

3. 03

   Sörvey ne kadar sürer ve raporda neler yer alır?

   Tekne boyuna ve kapsamına göre değişmekle birlikte, saha incelemesi genellikle yarım gün ile tam gün arasında sürer; rapor ise incelemenin bittiği gün teslim edilir. Raporda gövde, makine, elektrik-elektronik sistemler, güverte donanımı, güvenlik ekipmanı ve yasal belgeler değerlendirilir; tespit edilen kusurlar Kategori A/B/C öncelik sırasına göre sınıflandırılır ve görsel destekle sunulur.

   Süre tekne boyuna değil erişim güçlüğüne bağlıdır: sıkışık bir makine dairesi ya da sökülmesi gereken bir döşeme, aynı boydaki başka bir teknede olmayan saatler ekler. Rapor teslimi ise beklemez — saha çalışması biter bitmez sözlü ilk değerlendirme yapılır, yazılı rapor aynı gün elinize geçer.

4. 04

   Tekne çok yeni / bakımlı görünüyor, yine de sörvey yaptırmalı mıyım?

   Evet — görsel temizlik ve bakımlılık, yapısal veya mekanik bir sorunun yokluğu anlamına gelmez. Ozmoz, delaminasyon ve iç korozyon gibi sorunların çoğu çıplak gözle görülmez, ancak nem ölçüm cihazı ve tap-test gibi yöntemlerle tespit edilir. Sigorta şirketleri de görsel duruma bakmaksızın güncel sörvey raporu talep eder.

   Görsel bakımlılık ile yapısal sağlamlık birbirinden bağımsızdır; hatta yeni cilalanmış bir jelkot, altındaki onarımı gizlemek için yapılmış olabilir. Ozmoz, delaminasyon, ıslak çekirdek ve iç korozyon çıplak gözle görünmez — nem ölçer, tokmak testi ve termal kamera olmadan bulunamaz. Sigorta şirketleri de teknenin görüntüsüne değil güncel rapora bakar.

5. 05

   Sörvey raporunda Kategori B ve C kusurları çıkan ikinci el bir teknenin fiyat pazarlığında broker nasıl bir strateji izler?

   Kategori B (orta öncelik, yakın zamanda müdahale gerektiren) ve Kategori C (kozmetik/düşük öncelik) kusurlar için strateji farklıdır: B kusurları için onarım maliyetinin somut teklifle belgelenmesi ve bu tutarın doğrudan satış fiyatından düşülmesi talep edilir; C kusurları toplu bir 'iyi niyet indirimi' olarak pazarlığa taşınır. Sörvey raporu, bu pazarlığın nesnel dayanağıdır.

   Pazarlıkta işe yarayan şey kusurun adı değil, onarımının belgelenmiş bedelidir. B sınıfı kusurlar için tersaneden alınmış somut teklif fiyattan doğrudan düşülebilir; C sınıfı kalemler ise tek tek pazarlık konusu yapılmaz, toplu bir kalem olarak konuşulur. Raporumuz bu ayrımı hazır verir: her bulgu aciliyet sınıfıyla ve tahmini maliyet aralığıyla yazılır.

6. 06

   1980 öncesi fiberglas yelkenli alırken sörvey raporunda ozmoz ve delaminasyon riskleri nasıl değerlendirilir?

   1980 öncesi laminasyonlarda reçine formülasyonu ve elyaf-reçine oranı günümüz standardına göre daha değişkendir, bu da ozmoz ve delaminasyon riskini artırır. Nem ölçüm cihazıyla su hattı boyunca grid taraması yapar, yüksek nem gösteren bölgelerde tap-test ile delaminasyon kontrolü ekleriz. Bulgular varsa, onarım maliyeti (peeling ve yeniden laminasyon) genellikle metrekare bazlı hesaplanıp rapora eklenir.

   O dönemin reçineleri suya karşı bugünküler kadar dirençli değildi ve kırk yılı aşan bir laminatta nem çoğu zaman bir soru değil bir derecelendirme meselesidir. Belirleyici olan kabarcığın varlığı değil; yaygınlığı, derinliği ve laminata ulaşıp ulaşmadığıdır. Bu üçü ölçülmeden verilen karar tahmindir — bizde üçü de sayıyla ve haritayla raporlanır.

7. 07

   Sörvey bulgularına göre fiyat pazarlığı nasıl yapılır, hangi bulgular koz oluşturur?

   En güçlü koz, güvenlik veya yapısal bütünlüğü etkileyen Kategori A/B bulgularıdır — motor arızası, salma cıvatası korozyonu, yapısal çatlak gibi. Kozmetik bulgular pazarlıkta daha zayıf argümandır. Etkili strateji, her bulgu için bağımsız bir onarım teklifi almak ve toplam tutarı satış fiyatından düşülecek somut bir rakam olarak sunmaktır — genel 'indirim istiyorum' yaklaşımından çok daha güçlü sonuç verir.

   Koz oluşturan bulgu, satıcının inkâr edemeyeceği ve alıcının fiyatlandırabileceği bulgudur: ölçüm değeri olan, fotoğraflanmış ve onarım bedeli tahmin edilmiş olan. "Gövdede nem var" bir görüştür; "sancak bordada 12 noktada %22-28 nem, onarım aralığı şu kadar" bir belgedir. Rapor bu ikinciyi üretmek için yazılır.

8. 08

   Sörvey sırasında balast ve keel bolt kontrolü neden kritiktir?

   Salma (keel), teknenin en kritik yapısal ve emniyet unsurlarından biridir; cıvatalarında korozyon veya gevşeme, sert havada salmanın ayrılması gibi felaket sonuçlu bir riske yol açabilir. Kontrolde her cıvatanın tork değeri, gövde-salma birleşim derzinde çatlak izi ve varsa paslanma lekesi incelenir; şüpheli bulgu halinde ultrasonik kalınlık ölçümü ile cıvata kesit kaybı doğrulanır.

   Salma teknenin denge unsurudur ve bağlantısı tek bir noktadan değil, birlikte çalışan cıvata grubundan gelir; birinin yorulması yükü diğerlerine bindirir. Karaya oturma sonrası oluşan mikro çatlak boya altında kolayca gizlenir, bu yüzden bağlantı bölgesi özellikle temizlenerek incelenir. Şüphe halinde cıvata kesit kaybı ultrasonik ölçümle doğrulanır.

9. 09

   Tekne sintine sistemi ve tank sörveyinde neler kontrol edilir?

   Sintine sörveyinde pompa kapasitesi ve otomatik şamandıra anahtarının çalışırlığı, alarm sistemi ve tahliye hortumlarının durumu test edilir. Tank sörveyinde ise yakıt ve su tanklarının malzeme durumu (çelik tanklarda iç korozyon riski), destek noktalarındaki korozyon ve varsa sızıntı izleri incelenir. Yakıt tankı için genellikle ultrasonik kalınlık ölçümü önerilir.

   Sintinede biriken suyun tuzlu mu tatlı mı olduğu, sorunun gövdede mi soğutma devresinde mi olduğunu söyler — bu tek soru arama alanını yarıya indirir. Pompalar ve şamandıralar elle ve otomatik konumda ayrı ayrı çalıştırılır; alarmın sesli çalışması ayrıca sınanır. Tanklarda ise dikişler, rakorlar ve havalandırma hatları sızıntı ve koku açısından izlenir.

10. 10

    Ahşap tekne sörveyinde çürüme ve iç hasar nasıl tespit edilir?

    Ahşap gövdelerde görsel muayeneye ek olarak, tahta yüzeyine hafifçe vurarak elde edilen ses farkıyla (sounding) içi boş/çürük bölgeler tespit edilir. Nem ölçüm cihazı yüksek nem gösteren noktaları işaretler, şüpheli bölgelerde ince bir tahriş çubuğuyla (pick test) yumuşama kontrol edilir. Bordanın posta-kaplama birleşim noktaları ve su hattı civarı en riskli bölgelerdir.

    Ahşapta çürüme içeriden dışarı ilerler; yüzey sağlam görünürken altındaki lif çoktan yumuşamış olabilir. Bu yüzden inceleme sese ve dirence dayanır: fonetik çekiçle yapılan tarama boşluğu ses değişiminden, sivri uçla yapılan yoklama yumuşamayı dirençten yakalar. Nem ölçümü ve endoskop, sökmeden bakılamayacak yerleri gösterir.

11. 11

    Alüminyum teknelerde sörvey GRP ve ahşap teknelerden nasıl farklıdır?

    Alüminyum gövdede odak noktası galvanik korozyon ve pitting'dir — farklı metallerin teması (elektrolit varlığında) hızlı malzeme kaybına yol açar. Kaynak dikişleri ve tutya (anot) durumu ayrıntılı incelenir, ultrasonik kalınlık ölçümüyle pitting derinliği doğrulanır. GRP'de laminasyon/ozmoz, ahşapta çürüme odaklıyken, alüminyumda elektrokimyasal süreçler ön plandadır.

    Alüminyumda asıl risk çürüme değil galvanik korozyondur: farklı metallerin temas ettiği her nokta, yanlış bir anot düzeni ya da kaçak akım bir potansiyel arıza yeridir. Bu yüzden bonding hattı, anot tüketimi ve marina elektriği ayrı ayrı ölçülür. Sac kalınlığı ise ultrasonik ölçümle noktasal olarak haritalanır — GRP’de karşılığı olmayan bir adımdır.

12. 12

    Sea trial (deneme seyri) sörveyden ayrı mı yapılmalı, süreç nasıl işler?

    Sea trial, kapsamlı sörveyin bir parçası olarak aynı gün içinde yapılır, ayrı bir hizmet değildir. Süreç; limanda soğuk motor kalkışı gözlemiyle başlar, açık suda kademeli devir artırımı, tam yük testi ve manevra kontrolüyle devam eder. Bu esnada Jaltest cihazıyla motor parametreleri kayıt altına alınır ve rapora eklenir.

    Ayrı yapılması gereken bir şey değil; aynı sörveyin ikinci yarısıdır. Karadaki inceleme neye bakılacağını belirler, deniz denemesi onu yük altında doğrular — sıralaması tersine dönerse hangi bulgunun nereden geldiği karışır. Bizde seyir tecrübesi ve makine seyir tecrübesi birlikte fiyatlanır, çünkü birbirinden ayrılamaz.

13. 13

    Sörvey günü teknemi nasıl hazırlamalıyım, satıcı olarak nelere dikkat etmeliyim?

    Motor dairesine tam erişim sağlanmalı (kapaklar, panolar açık/erişilebilir olmalı), tüm bakım kayıtları ve faturalar hazır bulundurulmalı, akü şarj seviyesi yeterli olmalı ve yakıt deposu sea trial için yeterli miktarda dolu olmalıdır. Sistemlerin (jeneratör, klima, elektronik) çalışır durumda olması, sörveyörün gerçek performansı değerlendirebilmesi için önemlidir.

    Sörveyi hızlandıran tek şey erişimdir: döşeme kapaklarının açılabilir, makine dairesinin girilebilir, dolapların boşaltılmış olması saatler kazandırır. Belgelerin (ruhsat, sigorta, bakım defteri, fatura) hazır olması ikinci hızlandırıcıdır. Kusur gizlemeye çalışmak ise ters teper — ölçüm cihazı taze onarımı zaten görür ve rapora "yeni yapılmış" diye geçer.

14. 14

    Güverte donanımı ve can kurtarma teçhizatı sörveyinde neler kontrol edilir?

    Irgat, winch, tırabzan, güverte fittingleri gövdeye bağlantı noktaları açısından; can kurtarma tarafında ise can yeleği/can salı son bakım tarihleri, yangın söndürücülerin dolum tarihleri ve EPIRB/işaret fişeği geçerlilik süreleri kontrol edilir. Süresi dolmuş güvenlik ekipmanı, rapora ayrı bir uyarı maddesi olarak işlenir çünkü hem yasal hem can güvenliği riski taşır.

    Güvertedeki yük taşıyan her donanımın altında takviye plakası olmalıdır; sonradan takılmış bir ırgat ya da matafora çoğu zaman burada ele verir ve endoskopla alt yüzeye bakılarak görülür. Can kurtarma tarafında ise listelemek yetmez: can salının servis tarihi, hidrostatik bağlantısı ve tüplerin basıncı tek tek okunur, yangın hattına su basılarak denenir.

15. 15

    Tekne sigortası için sörvey raporu zorunlu mu, sigorta şirketleri ne ister?

    Çoğu sigorta şirketi, özellikle belirli bir yaş veya değerin üzerindeki teknelerde güncel (genellikle son 1-3 yıl içinde yapılmış) sörvey raporu talep eder. İstenilen rapor genellikle gövde bütünlüğü, makine durumu ve güvenlik ekipmanı uygunluğunu kapsayan standart bir sörvey formatındadır; bazı sigortacılar ayrıca teknenin piyasa değerini teyit eden bir değerleme bölümü de ister.

    Sigortacı teknenin görüntüsüne değil, bağımsız bir uzmanın ölçümüne bakar; poliçe yenilemede genellikle son 3-5 yıl içinde düzenlenmiş bir rapor ister. Raporun IIMS, ABYC ya da MCA çerçevesinde düzenlenmiş olması ve bulguların aciliyet sınıflandırması içermesi, kabul edilirliği doğrudan etkiler. Hasar anında ise aynı rapor, hasarın olaydan önce var olmadığını gösteren belgedir.

16. 16

    Tekne motor sörveyinde neler kontrol edilir, ayrı sörveyör gerekir mi?

    Motor sörveyinde kompresyon testi, egzoz rengi ve dumanı, titreşim analizi, soğutma sistemi verimi ve Jaltest diagnostik cihazıyla hata kodu taraması yapılır. Genel bir yat sörveyörü marine dizel motorları değerlendirebilecek yeterlilikte olmalıdır; ancak çok büyük veya özel motor sistemlerinde (örneğin ana makine + jeneratör kombinasyonu) üretici yetkili servisinden ek görüş almak faydalı olabilir.

    Ayrı sörveyör gerekmiyor — bu incelemeyi yapan kişi aynı zamanda makine bakım-onarım ustası ve usta öğreticisidir. Motorun kumanda ünitesine diagnostik cihaz bağlanır; kompresyon (silindir denge) testi, enjektör testi, gerçek çalışma saati ve arıza geçmişi okunur. Cihazın verdiği sayıyı okumakla o sayının ne anlama geldiğini bilmek ayrı şeylerdir.

17. 17

    Türkiye'de tekne charter (kiralama) yapabilmek için hangi lisans ve belgeler gerekir?

    Ticari charter için teknenin Bağlama Kütüğü'nde 'ticari' statüde kayıtlı olması, Gemiadamı Cüzdanlı kaptan/mürettebat istihdamı ve ilgili liman başkanlığından ticari işletme belgesi alınması gerekir. Ayrıca güvenlik ekipmanı, sigorta kapsamı (üçüncü şahıs sorumluluk dahil) ticari standartlara uygun olmalıdır — bu süreç özel kullanım belgelerinden belirgin şekilde farklıdır.

    Ticari kullanım özel kullanımdan yalnız belge olarak değil, denetim standardı olarak da ayrılır: can kurtarma donanımı, yangın sistemi ve denize elverişlilik belgesi ticari eşikte daha sıkı ölçülür. Bu yüzden charter’a geçirilecek bir tekne alınırken sörvey kapsamı da genişler — özel kullanımda kabul edilebilir bir eksik, ticari kullanımda ruhsatı geciktirir.

18. 18

    YachtSurvey ile diğer sörvey firmalarının farkı nedir?

    Bu sorunun cevabını başka bir firma adına veremem — kendi hizmetim hakkında konuşabilirim: 24 yıllık Sahil Güvenlik tecrübesi, ABYC ve IIMS akreditasyonu, Jaltest diagnostik cihazı ile ileri seviye makine analizi ve raporun aynı gün teslimi öne çıkan noktalarımdır. Hangi sörveyörle çalışacağınıza karar verirken sertifikaları, referansları ve rapor örneklerini karşılaştırmanızı öneririm.

    Fark cihazda ve o cihazı yorumlayacak geçmişte toplanıyor. Motorun kumanda ünitesine diagnostik cihaz bağlayıp kompresyon ve enjektör testi yapmak, Türkiye’de yat sörveyi raporlarında seyrek görülür; sörveyörün çoğu zaman ne cihazı ne de motor tarafında bunu yorumlayacak geçmişi olur. 28 yıl Sahil Güvenlik ve Deniz Kuvvetleri, 350’den fazla denetim ve makine bakım-onarım usta öğreticiliği bu farkı üretir.

19. 19

    Tekne elektrik sistemi sörveyinde neler kontrol edilir, yangın riskini nasıl anlarsınız?

    Elektrik sörveyinde kablo bağlantı noktalarındaki korozyon, sigorta/breaker kapasitesinin kablo kesitine uygunluğu ve toprak hattı (grounding) bütünlüğü kontrol edilir. Yangın riski genellikle ısınmış bağlantı noktalarında (gevşek terminal, yetersiz kesit) ortaya çıkar — termal kamera ile yük altında sıcak nokta taraması yaparak görsel muayenede kaçırılabilecek riskleri tespit ederim.

    Elektrik kaynaklı yangın gevşek ya da yetersiz kesitli bir bağlantının ısınmasıyla başlar ve o ısınma yalnız yük altında ortaya çıkar. Bu yüzden pano, akü grubu ve klemensler sistemler devredeyken termal kamerayla taranır; ısınan bir nokta görüntüde sayıyla belirir. Prizlerde ayrıca gerilim, faz-nötr polaritesi ve topraklama sürekliliği ölçülür — ters polarite gözle anlaşılmaz.

20. 20

    Sandviç konstrüksiyonlu tekneler sörveyinde özel olarak nelere bakılır?

    Sandviç (köpük veya balsa çekirdekli) gövdelerde en kritik risk, çekirdeğe su girişi ve buna bağlı çürüme veya delaminasyondur. Nem ölçüm cihazıyla tüm gövde grid taraması yapılır, özellikle fitting montaj noktaları (buralarda çekirdek genellikle delinip su alma riski taşır) tap-test ile ayrıca kontrol edilir. Su girişi tespit edilen bölgelerde çekirdek değişimi gerekebilir, bu da maliyeti önemli ölçüde artırır.

    Sandviç yapıda risk yüzeyde değil, iki laminat arasındaki çekirdektedir: bir vida deliğinden giren su köpüğü ya da balsayı çürütür ve dışarıdan hiçbir iz vermez. Tokmakla yapılan sistematik tarama boşluğu sesten, nem ölçer ıslaklığı değerden yakalar. Güvertede yük taşıyan her donanımın çevresi ayrıca taranır — su neredeyse her zaman oradan girer.

21. 21

    Yelkenli teknelerde arma ve yelken sörveyinde neler kontrol edilir?

    Arma sörveyinde direk, spreader, ıstralya/lazy jack bağlantı noktaları ve tel halatların (standing rigging) yaşı ve gerginliği incelenir; genel kural tel halatların 10-12 yılda bir değişimidir. Yelkenlerde dikiş sağlamlığı, UV yıpranması ve battens durumu kontrol edilir. Direk tabanında ve spreader kaidelerinde korozyon veya çatlak izi, sörveyde özellikle aradığım noktalardır.

    Paslanmaz terminalde kırılma bir anda olmaz: önce kılcal bir çatlak başlar, yük altında büyür, sonra kopar — ve o çatlak gözle görünmez, yüzey parlak durur. Bu yüzden terminaller tek tek temizlenip penetrant testiyle taranır. Arma zinciri en zayıf halkası kadar güçlü olduğundan, tek bir terminaldeki çatlak direği kaybettirir.

22. 22

    Termal kamera sörveyinde ne tespit edilir, standart sörveye göre farkı nedir?

    Termal kamera, çıplak gözle görünmeyen sıcaklık farklarını görselleştirir — elektrik sisteminde aşırı ısınan bağlantılar, motor egzoz sisteminde anormal sıcak noktalar ve hatta gövdede nem tutan bölgeler (nem, ısı transferini değiştirir) bu yöntemle tespit edilebilir. Standart görsel sörveye ek bir katman sağlar; özellikle önleyici bakım ve yangın riski değerlendirmesinde değerlidir.

    Termal kamera çalışmayan bir sistemde hiçbir şey göstermez; gevşek bağlantı ancak üzerinden akım geçerken ısınır, tıkanmış devre ancak pompa çalışırken sıcaklık farkı verir. Bu yüzden tarama, jeneratör çalışırken, klima devredeyken ve motor yük altındayken yapılır. Sonuç bir görüntü değil bir sayıdır: rapora sıcaklık farkı olarak yazılır.

23. 23

    Sörvey raporu hangi bölümlerden oluşur ve rapor nasıl okunur?

    Rapor genellikle şu bölümlerden oluşur: genel bilgiler ve teknenin özeti, gövde ve yapısal değerlendirme, makine ve mekanik sistemler, elektrik-elektronik sistemler, güverte donanımı ve güvenlik ekipmanı, ve son olarak bulgular listesi (Kategori A/B/C öncelik sırasıyla). Raporu okurken önce Kategori A ve B bulgularına odaklanın — bunlar güvenlik veya işlevsellik açısından öncelikli müdahale gerektiren kalemlerdir.

    Rapor ikiye ayrılır: ne yapıldığı ve ne bulunduğu. Birinci bölüm hangi sistemin hangi cihazla incelendiğini yazar — bulgunun nasıl elde edildiğini bilmeden değerini ölçemezsiniz. İkinci bölüm bulguları aciliyet sınıfına ayırır: acil (denize çıkmadan giderilecek), kısa vadeli (bu sezon) ve izlenecek. Okurken önce aciliyet sütununa bakın, sonra maliyet aralığına.

24. 24

    Tekne şaft, pervane ve dümen sörveyinde neler kontrol edilir?

    Şaft balansı ve eğriliği (bükülme kontrolü), pervane kanatlarında darbe/bükülme izi, stern tube ve salmastra (stuffing box) sızdırmazlığı ile dümen palasının içi (su tutması riski) incelenir. Şaft balansızlığı genellikle titreşim şikayetinin kök nedenidir; dümen palasında ise nem ölçümü içeride su birikimini gösterir, bu da yapısal zayıflamaya işaret edebilir.

    Şaft hattındaki sorun tek başına ortaya çıkmaz; kutlas yatağındaki boşluk titreşim üretir, titreşim salmastrayı yorar, yorulan salmastra su alır. Bu yüzden üçü birlikte değerlendirilir: yatak boşluğu ölçülür, kaplin hizası sentille kontrol edilir, salmastranın damlama hızı çalışır ve durur halde sayılır. Pervane kanadındaki ezilme ve kavitasyon aşınması ayrıca kaydedilir.

25. 25

    GRP tekne gövdesinde osmosis nasıl onarılır, maliyeti ne kadardır?

    Onarım süreci, etkilenen jelkot ve laminasyon katmanlarının soyulması (peeling), gövdenin haftalarca kurutulması, ardından epoksi bazlı yeniden laminasyon ve kaplama uygulamasını içerir. Maliyet, etkilenen alan ve hasar derinliğine göre metrekare bazlı hesaplanır; hafif vakalarda birkaç bin Euro, kapsamlı tam gövde tedavisinde tekne değerinin önemli bir yüzdesine ulaşabilir — bu yüzden erken tespit kritik önem taşır.

    Onarımın maliyetini kabarcık sayısı değil, laminata inip inmediği belirler. Yalnız jelkotta kalmışsa iş yüzey işidir; laminata ulaşmışsa jelkot soyulur, gövde aylarca kurutulur ve epoksi bariyer uygulanır — ikisi arasındaki fark kat kattır. Bu yüzden karar öncesi yaygınlık, derinlik ve nem dağılımı ayrı ayrı ölçülmelidir.

26. 26

    Nem ölçüm cihazı sörvey nasıl kullanılır ve sonuçlar ne anlama gelir?

    Cihaz, gövde yüzeyinden elektriksel iletkenlik ölçerek göreceli nem seviyesini gösterir; kuru referans bölgelerle (genelde güverte üstü) karşılaştırmalı okuma yapılır. Su hattı civarında ve fitting noktalarında yüksek okuma, su girişi veya ozmoz riskine işaret eder ama tek başına kesin tanı değildir — yüksek okuma alınan bölgelerde tap-test ve gerekirse kesit alma ile doğrulama yapılır.

    Tek bir noktadan alınan nem değeri hiçbir şey anlatmaz; anlatan şey dağılımdır. Gövde ızgara mantığıyla bölünür, her karede ölçüm alınır ve değerler rapora harita olarak işlenir — böylece nemin yaygın mı yoksa tek bir bölgeye mi sınırlı olduğu görülür. Hızlı tarama Skipper 5 ile yapılır, şüpheli bölgeler Wetsoon Pro ile doğrulanır.

27. 27

    Katamaran ile tekli teknelerin sörvey farkları nelerdir?

    Katamaranlarda iki ayrı gövde, iki motor/sail-drive ve gövdeleri birbirine bağlayan yapısal köprü (bridge deck) ayrıca incelenir — bu bölgede dalga çarpma yorgunluğu (slamming) kaynaklı çatlak riski monohull'de görülmez. Ayrıca iki gövde arasındaki simetri ve hizalama kontrolü katamarana özgü bir sörvey adımıdır.

    Katamaranda ek olarak incelenen şey, iki gövdeyi birbirine bağlayan köprü yapısıdır; burada oluşan yapısal yorulma tek gövdeli teknede karşılığı olmayan bir kalemdir. Sistemler de ikiye katlanır: iki motor, iki şaft hattı, çoğu zaman iki ayrı elektrik devresi. Bu yüzden hem süre hem makine dairesi ücreti motor sayısına göre hesaplanır.

28. 28

    Tekne sörveyi için tekne sudan çıkarılmak zorunda mı?

    Kapsamlı bir sörvey için evet — su altı gövde, salma ve şaft/pervane sistemi ancak karada incelenebilir. Sadece belgeleme veya sınırlı kapsamlı bir sörvey isteniyorsa suda da kısmi inceleme yapılabilir, ancak bu durumda raporda gövde altı için 'incelenemedi' notu düşülür ve rapor sınırlı kapsamlı sayılır.

    Kapsamlı bir sörvey için evet. Suda yapılan kısmi inceleme güverte üstünü, iç mekânı ve makine dairesini kapsar; su altı gövde, salma, kinistinler, şaft ve pervane hakkında hiçbir şey söyleyemez. Nem ölçümü de kuru karina ister. Ciddi bir alım kararında karaya çekme masrafından tasarruf etmek, en pahalı kalemleri görmeden karar vermek anlamına gelir.

29. 29

    Sörveyör kimden yana çalışır, tarafsız mı?

    Sörveyi kim ısmarlıyorsa rapor ona teslim edilir, ancak bulgular hiçbir tarafa göre yumuşatılmaz. Bağımsızlık, sörveyin anlamlı olduğu tek koşuldur; broker ya da satıcıyla komisyon ilişkimiz yoktur. Rapor ne gösteriyorsa o yazılır — alıcının hoşuna gitmese de, satıcının hoşuna gitmese de.

    Bağımsızlık sörveyin anlamlı olduğu tek koşuldur; sörveyörün satıştan pay aldığı bir düzende rapor bir pazarlama belgesine dönüşür. Bu yüzden broker ve satıcılarla komisyon ilişkimiz yoktur. Rapor ne gösteriyorsa o yazılır — bulgu alıcının hoşuna gitmese de, satıcının hoşuna gitmese de.

30. 30

    Sörvey raporunda neler bulunur?

    Rapor; teknenin kimlik bilgileri, incelenen sistemler, ölçüm değerleri (nem, kalınlık, sıcaklık, motor verileri), fotoğraflı bulgu listesi ve bulguların aciliyet sınıflandırmasından oluşur. Her bulgu için yeri, ölçüm değeri ve fotoğrafı yer alır; onarım gerektirenler için tahmini maliyet aralığı verilir. 40+ sayfadır ve aynı gün teslim edilir.

    Rapor iddia değil kayıt taşır: her bulgu ölçüm değeri, yeri ve fotoğrafıyla girer. Bulgular aciliyet sınıfına ayrılır (acil / kısa vadeli / izlenecek) ve onarım gerektirenler için tahmini maliyet aralığı verilir. Bu yapı raporu pazarlıkta kullanılabilir hale getiren şeydir; "kusurlu" ile "şu kadar maliyetli" arasındaki fark budur.

31. 31

    Tekne sörveyi ne kadar sürer?

    Saha incelemesi tekne boyu ve kapsamına göre yarım gün ile tam gün arasında sürer; rapor teslimi ise genellikle incelemenin bittiği gün, aynı gün içinde tamamlanır — günlerce beklemenize gerek kalmaz.

    Süreyi belirleyen tekne boyundan çok erişimdir: sıkışık bir makine dairesi, sökülmesi gereken bir döşeme ya da açılmayan bir kapak aynı boydaki başka bir teknede olmayan saatler ekler. Deniz denemesi ayrıca yarım gün ister. Rapor teslimi ise beklemez — saha çalışması biter bitmez sözlü değerlendirme yapılır, yazılı rapor aynı gün elinizde olur.

32. 32

    Sörvey olmadan tekne alınır mı, riskli mi?

    Alınabilir ama önermem — sörvey yapılmadan alınan teknelerde motor, gövde veya yapısal kusurlar genellikle satın alma sonrasında, çoğu zaman en pahalı şekilde ortaya çıkar. Ayrıca sörvey raporu olmadan sigorta poliçesi düzenlemeyen şirketler de çoğunluktadır — bu yüzden sörvey, riskten çok tasarruf aracıdır.

    Alınır, ama o zaman teknenin gerçek durumunu satıcının beyanından öğrenmiş olursunuz. Riskin büyüklüğü şuradan bellidir: bir sörveyin bedeli tekne fiyatının yüzde biri civarındayken, gözden kaçan tek bir kalem — ozmoz onarımı, motor revizyonu, salma bağlantısı — tekne fiyatının önemli bir bölümüne ulaşabilir. Sörvey bir masraf değil, o riskin fiyatlanmasıdır.

33. 33

    Tekne sörveyi nedir, ne işe yarar?

    Sörvey, bir teknenin gövde, makine, elektrik-elektronik sistemler ve güvenlik ekipmanı dahil tüm teknik durumunun bağımsız bir uzman tarafından incelenip raporlanmasıdır. Alım-satım kararlarında, sigorta poliçesi düzenlemede, kredi başvurusunda ve teknenin gerçek piyasa değerinin tespitinde temel referans belgesidir.

    Sörvey, teknenin bugünkü durumunu ölçülebilir verilerle ortaya koyan bağımsız incelemedir. Amacı kusursuz bir tekne bulmak değil; hangi kusurların bulunduğunu, hangilerinin acil olduğunu ve bunların ne maliyet doğuracağını karar öncesinde bilmektir. Çıktısı bir görüş değil, ölçüm değerleri ve fotoğraflarla belgelenmiş bir kayıttır.

34. 34

    Tekne sörveyi hangi marka ve modellerde daha önemli?

    Sörvey her marka ve modelde önemlidir, ancak özellikle seri üretim dışı, az bilinen tersanelerin ürettiği tekneler, uzun süre bakımsız kalmış modeller ve 20 yaş üzeri gövdelerde kritik hale gelir — bu tekneler için piyasada karşılaştırma verisi ve bilinen 'kronik sorun' listesi daha sınırlıdır, bu da bağımsız teknik incelemeyi daha da değerli kılar.

    Marka değil yaş, kullanım geçmişi ve yapı türü belirleyicidir. Yine de her üretici serisinin bilinen zayıf noktaları vardır — sandviç güverteli bir modelde ıslak çekirdek, sail-drive üniteli bir modelde körük yaşı, B&R rigli bir modelde spreader açıları. Sörveyde o modele özgü kalemler ayrıca işaretlenir; bu, genel bir kontrol listesinin veremeyeceği bilgidir.

35. 35

    Gulet nedir, sörvey süreçleri nasıldır?

    Gulet, geleneksel Türk/Ege tipi, genellikle ahşap gövdeli, iki direkli yelken-motor kombinasyonlu bir tekne tipidir; charter sektöründe yaygın kullanılır. Sörveyinde ahşap gövde özel değerlendirilir (çürüme, posta-kaplama bağlantıları), buna ek olarak ticari kullanım kaynaklı yoğun yıpranma ve güvenlik ekipmanının ticari mevzuata uygunluğu da ayrıca kontrol edilir.

    Gulet ahşap yapısı ve çoğu zaman yerel yapım geleneğiyle seri üretim teknelerden ayrılır; standart bir GRP kontrol listesi burada eksik kalır. İnceleme çürüme, kalafat, bağlantı elemanlarındaki korozyon ve omurga-posta birleşimlerine odaklanır. Ticari kullanımda ise denize elverişlilik ve can kurtarma donanımı ayrı bir eşikten geçer.

36. 36

    Osmosis nedir, tekne alımında ne kadar önemli?

    Ozmoz, fiberglas laminasyonun su emmesi sonucu jelkot altında sıvı dolu kabarcıklar oluşturan kimyasal bir süreçtir; ilerlerse laminasyon zayıflar ve yapısal değer kaybına yol açar. Tekne alımında önemi büyüktür çünkü tedavi maliyeti yüksektir ve pazarlık gücü yaratır — bu yüzden her sörveyde nem ölçümü standart adımdır.

    Ozmoz tek başına vazgeçme sebebi değildir; belirleyici olan yaygınlık, derinlik ve laminata ulaşıp ulaşmadığıdır. Yüzeysel kabarcık yönetilebilir bir bakım kalemiyken, laminata inmiş yaygın ozmoz gövdenin aylarca kurutulmasını ve epoksi bariyer uygulanmasını gerektirir. Alım kararında önemli olan "var mı yok mu" değil, hangi sınıfta olduğudur.

37. 37

    Tekne sörveyi ile ekspertiz arasındaki fark nedir?

    Pratikte bu iki terim aynı hizmeti tanımlamak için birbirinin yerine kullanılır; ikisi de teknenin teknik durumunun bağımsız incelemesini ifade eder. 'Ekspertiz' Türkçede daha genel bir terimken, 'sörvey' denizcilik sektöründe uluslararası standardı (ABYC, IIMS) çağrıştıran daha teknik bir ifadedir — hizmetin kapsamı aynıdır.

    Sörveyin odağı kusur, ekspertizin odağı değerdir. Sörvey neyin bozuk olduğunu ve ne maliyet doğuracağını belgeler; ekspertiz aynı teknik bulguları piyasa verileriyle birleştirip gerekçeli bir değer aralığı üretir. İnceleme büyük ölçüde ortak yürüdüğü için ikisi birlikte istendiğinde ayrı ayrı fiyatlanmaz.

38. 38

    Sörvey randevusunu ne kadar önceden almalıyım?

    Sezon içinde (Mayıs-Ekim) 1-2 hafta önceden randevu almanız sağlıklıdır; kış aylarında genellikle birkaç gün yeterlidir. Satın alma süreçlerinde kaparo öncesi zaman baskısı varsa arayın — programı mümkün olduğunca esnetiriz.

    Sezon içinde program tersanelerin karaya çekme takvimine bağlı ilerler; teknenin karada ve kurumuş olması gereken bir sörveyde asıl darboğaz bizim değil tersanenin takvimidir. Bu yüzden 1-2 hafta önceden haber vermek işi rahatlatır. Kaparo öncesi zaman baskısı varsa arayın — programı esnetmeye çalışırız.

39. 39

    Sörvey sırasında teknede bulunmam gerekir mi?

    Zorunlu değil ama faydalıdır — özellikle incelemenin sonunda ilk bulguları yerinde konuşmak isterseniz. Bulunamıyorsanız süreç fotoğraf ve telefonla raporlanır; rapor tesliminde ayrıntılı bir değerlendirme görüşmesi zaten yapılır.

    Zorunlu değil ama faydalıdır: raporda okuyacağınız bir bulguyu yerinde görmek, aynı cümleyi kâğıt üstünde okumaktan farklıdır. Özellikle makine dairesi ve karina bulgularında bu fark büyür. Bulunamıyorsanız süreç fotoğraf ve telefonla raporlanır; rapor tesliminde ayrıntılı bir değerlendirme görüşmesi zaten yapılır.

40. 40

    Sörvey raporu hangi dillerde hazırlanıyor?

    Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanır. Yabancı alıcı ya da yabancı sigorta şirketi söz konusuysa rapor doğrudan İngilizce düzenlenir; her iki dilde de aynı ölçüm değerleri ve aynı bulgu sınıflandırması yer alır.

    Yabancı alıcı, yabancı sigorta şirketi ya da yabancı bayrak süreci söz konusu olduğunda raporun İngilizce olması bir kolaylık değil zorunluluktur. Bu yüzden her iki dilde de aynı ölçüm değerleri ve aynı bulgu sınıflandırması yer alır — çeviri değil, aynı raporun iki dildeki sürümüdür.

41. 41

    Sörvey raporu sigorta ve resmi işlemlerde geçerli mi?

    Evet. Rapor bağımsız uzman görüşü olarak sigorta poliçesi düzenleme ve yenilemede, banka teminat değerlemelerinde, miras ve varlık paylaşımında, mahkeme süreçlerinde sunulabilir. IIMS, ABYC ve MCA çerçevesinde düzenlenir.

    Geçerliliği belirleyen şey raporun kim tarafından ve hangi çerçevede düzenlendiğidir. IIMS, ABYC ve MCA çerçevesinde düzenlenmiş, bulguları ölçüm değerleriyle ve fotoğrafla belgelenmiş bir rapor bağımsız uzman görüşü olarak kabul edilir. Hasar anında ise aynı rapor, hasarın olaydan önce var olmadığını gösteren en somut belgedir.

42. 42

    Sörveyde hangi ölçüm cihazlarını kullanıyorsunuz?

    Motor ECU diagnostik cihazı (kompresyon ve enjektör testi, gerçek çalışma saati, arıza geçmişi), termal kamera, nem ölçer (Skipper 5 ve Wetsoon Pro), ultrasonik kalınlık ölçer, endoskop kamera, morötesi kaçak aydınlatması, fonetik tokmak çekiç ve penetrant test seti. Hangi cihazın hangi bulguyu verdiği raporda yazar.

    Her cihaz gözün göremediği ayrı bir şeyi okur: diagnostik motorun kendi kaydını, termal kamera yük altındaki ısınmayı, endoskop sökmeden görülemeyen yeri, morötesi mikro kaçağı, tokmak boşalmış çekirdeği, nem ölçer laminattaki ıslaklığı. Hiçbiri tek başına yeterli değildir. Raporda hangi bulgunun hangi cihazdan geldiği ayrıca yazar.

43. 43

    Hangi bölgelerde sörvey hizmeti veriyorsunuz?

    Merkez Bodrum; Yalıkavak, Turgutreis ve Milas çevresinde ulaşım ücreti alınmaz. Göcek, Fethiye, Marmaris, İstanbul, Ayvalık ve Yunan Adaları için ulaşım kalemi teklifte ayrıca belirtilir. Türkiye genelinde ve Ege Adaları’nda çalışıyoruz.

    Merkez Bodrum olduğu için Yalıkavak, Turgutreis ve Milas çevresinde ulaşım kalemi doğmaz. Daha uzak bölgelerde ücret gizlenmez: ulaşım ve gerekiyorsa konaklama teklifte ayrı satır olarak yazılır, toplam rakam baştan bellidir. Yunan Adaları dahil bölge dışı işleri de alıyoruz.

44. 44

    Yunanistan’daki bir tekne için sörvey yapabiliyor musunuz?

    Evet. Yunan Adaları’ndaki tekneler için sörvey yapıyoruz; ulaşım ve konaklama kalemi teklifte ayrıca gösterilir. Tekne Yunanistan’dayken satın alıp Türkiye’ye getirecekseniz transfer ve bayrak süreçlerini de aynı dosyada yürütebiliriz.

    Yunan Adaları’ndaki tekneler Bodrum çevresinden çoğu zaman karayoluyla ulaşılan bir marinadan daha yakındır; asıl mesele mesafe değil geçiş ve zamanlamadır. Tekneyi orada alıp Türkiye’ye getirecekseniz sörvey, transfer ve bayrak süreçlerini aynı dosyada yürütmek hem zaman hem masraf kazandırır.

45. 45

    Ahşap ve çelik tekneleri de inceliyor musunuz?

    Evet. Ahşap teknelerde çürüme, bağlantı elemanlarında korozyon ve kalafat durumu; çelik ve alüminyum teknelerde ultrasonik kalınlık ölçümü ve korozyon haritası öne çıkar. Fiberglas dışındaki malzemelerde inceleme yöntemi değişir, kapsam değişmez.

    Malzeme değiştiğinde yöntem değişir, kapsam değişmez. Ahşapta çürüme sese ve dirence dayalı yöntemlerle aranır; çelik ve alüminyumda sac kalınlığı ultrasonik ölçümle noktasal olarak haritalanır ve galvanik korozyon ayrı bir başlık olur. Fiberglastaki nem haritası ile çelikteki kalınlık haritası aynı işi görür: gözün göremediğini sayıya çevirmek.

46. 46

    İkinci el tekne alırken en sık karşılaşılan sorunlar neler?

    Sırasıyla: güverte donanım bağlantılarından su alan çekirdek, bahsedilmeyen onarım geçmişi (kalınlık ölçümüyle ortaya çıkar), servis tarihi geçmiş güvenlik donanımı, eski sahip üzerine kayıtlı MMSI ve yorulmuş duran arma. Hiçbiri ilanda yazmaz; hepsi sörveyde çıkar.

    Bu beş kalemin ortak yanı, hiçbirinin bakımsızlıktan değil zamandan doğmasıdır — dolayısıyla bakımlı görünen bir teknede de bulunurlar. Islanan çekirdek yüzeyde iz vermez, eski onarım boya altında kalır, MMSI kaydı gözle görülmez. Bu yüzden ikinci el alımda mesele teknenin ne kadar temiz göründüğü değil, hangi ölçümlerin yapıldığıdır.