24 SORU

Arıza ve Çözümler

1. 01

   Aküler neden ısınır

   Akü ısınmasının en sık nedeni aşırı şarj (overcharging) veya dahili kısa devredir. İlk kontrol adımı: şarj düzenleyicinin (regülatör) çıkış voltajını multimetreyle ölçün — 14,4V'u sürekli aşıyorsa regülatör arızalıdır. Lityum akülerde ısınma BMS uyarısıyla birlikte geliyorsa, hücre dengesizliği olasıdır ve akünün derhal devre dışı bırakılıp uzman kontrolüne alınması gerekir; ihmal yangın riski taşır.

   Akünün ısınması neredeyse her zaman bir başka arızanın belirtisidir: aşırı şarj, gevşek klemens ya da içeride kısa devre. Isınan bir klemens gözle sağlam görünür ama termal kamerada net bir nokta olarak belirir — yangının ilk adımı budur. Bu yüzden akü bölmesi sörveyde yük altında taranır.

2. 02

   Tekne borda ışıkları (navigasyon lambaları) neden yakmıyor?

   Sırasıyla kontrol edin: önce sigorta/breaker'ı, ardından ampulü (LED ise sürücü kartını), sonra soket bağlantısındaki korozyonu multimetre ile direnç ölçerek doğrulayın. Deniz ortamında en sık neden, soket içindeki nem kaynaklı korozyondur — temizlik ve dielektrik gres uygulaması çoğu zaman sorunu çözer.

   Denizde arızanın çoğu ampulde değil devrededir: nem alan duy, oksitlenmiş klemens ya da tuzlu ortamda kararan kablo ucu. Bu yüzden ampul değiştirmek çoğu zaman geçici çözümdür. Seyir feneri bir konfor kalemi değil, gece görünürlüğünüzdür — sörveyde çalışırlığı ayrıca denenir.

3. 03

   Güneş paneli neden beklenen gücü üretmiyor?

   Kontrol sırası: panel yüzeyinde gölge/kir (tek bir hücrenin gölgelenmesi tüm seriyi etkileyebilir), MPPT/PWM regülatörün ayarları ve panel-regülatör arası kablo bağlantı direnci. Multimetre ile panel açık devre voltajını ölçün; üretici değerinin belirgin altındaysa panel veya kablolamada sorun vardır.

   Panelin nominal gücü laboratuvar koşulunu anlatır; teknede gerçek üretim gölge, açı, sıcaklık ve şarj regülatörünün tipiyle belirlenir. Tek bir gölge çubuğu (direk, çarmık) seri bağlı panelin tamamını düşürebilir. Ölçüm yapılmadan "panel bozuk" demek erken karardır.

4. 04

   Tekne kliması soğutmuyor ya da ısıtmıyor, ne kontrol edilmeli?

   İlk adım deniz suyu giriş filtresini kontrol edin — tıkanma, kompresörün aşırı ısınıp korumaya geçmesinin en sık nedenidir. Ardından soğutucu gaz basıncını manometre ile ölçün; düşükse sızıntı olasıdır. Su pompası çalışıyor ama akış zayıfsa, deniz kapağı (seacock) veya emme hattında tıkanma kontrol edilmelidir.

   Deniz suyu soğutmalı kliması olan bir teknede ilk bakılacak yer gaz değil, su devresidir: kinistin, süzgeç ve pompa. Debisi düşen devre kompresörü koruma moduna sokar ve cihaz çalışıyor görünürken soğutmaz. Menfezden çıkan havanın termal kamerayla ölçülmesi, sorunun gazda mı devrede mi olduğunu ayırır.

5. 05

   Lityum (liFePO4) tekne aküsü neden şarj kabul etmiyor veya BMS kesiyor?

   BMS (batarya yönetim sistemi) genellikle hücre voltaj dengesizliği, aşırı düşük sıcaklıkta şarj denemesi (LiFePO4 hücreler 0°C altında şarj kabul etmez) veya derin deşarj sonrası koruma moduna geçtiğinde kesme yapar. BMS uygulamasından hata kodunu okuyun; hücre dengesizliği varsa profesyonel dengeleme (balancing) gerekir — kendiniz müdahale etmeyin.

   Lityumda kesme çoğu zaman akünün değil, BMS’in kararıdır: hücre dengesizliği, sıcaklık sınırı ya da alternatör/şarj cihazı profilinin uyumsuzluğu. Kurşun asit için ayarlanmış bir şarj profili lityumda kesintiye yol açar. Bu yüzden dönüşümlerde akü kadar şarj tarafı da değiştirilmelidir.

6. 06

   Chartplotter veya VHF telsiz neden açılmıyor ya da donuyor?

   Önce güç kaynağı voltajını cihaz girişinde ölçün — düşük voltaj (akü zayıfsa) cihazın açılmasını engelleyebilir. Donma sorunlarında genellikle yazılım güncellemesi veya SD kart/harita verisi bozulması sorumludur; cihazı fabrika ayarlarına sıfırlamadan önce üretici destek hattından güncel firmware kontrolü yapılmalıdır.

   Seyir elektroniğinde arızanın çoğu cihazda değil beslemede ve veri hattındadır: gerilim düşümü, oksitlenmiş konnektör ya da NMEA ağındaki bir çakışma. Cihazı değiştirmek sorunu taşımak olabilir. Köprüüstü sörveyinde her cihaz çalıştırılır ve veri alıp almadığı ayrıca doğrulanır.

7. 07

   Trim tab veya interceptor neden çalışmıyor, tekne yanlamasına yatıyor?

   İlk kontrol, hidrolik trim tab sisteminde yağ seviyesi ve hortum bağlantılarında sızıntıdır; elektrikli sistemlerde ise aktüatör motoruna gelen voltajı ölçün. Tekne tek tarafa yatıyorsa (bir tab diğerinden fazla çalışıyorsa), önce yük dağılımını (yakıt/su tankı dengesizliği) eleyin, sonra aktüatör arızasına yönelin.

   Tek taraflı çalışmama neredeyse her zaman hidrolik ya da elektrik tarafındadır: pompa, aktüatör ya da kablo. Sonuç yalnız konfor değil güvenlik sorunudur — dengesiz trim, hızda dümen tutuşunu bozar. Sörveyde her iki taraf ayrı ayrı çalıştırılarak denenir.

8. 08

   Vites (şanzıman) neden ileri takılmıyor veya geri takmıyor?

   Öncelikle vites kolu/kablo bağlantısındaki mekanik oynamayı kontrol edin — kablo gevşemesi en sık nedendir. Kablo sağlamsa, şanzıman yağ seviyesini ve rengini kontrol edin; yağ köpüklü veya süt rengindeyse su karışması vardır ve şanzıman iç contası şüphelidir. Bu durumda profesyonel kontrol şarttır, kendiniz açmayın.

   Şanzımanda arızayı iç aksama bağlamadan önce kumanda tarafına bakmak gerekir: kablo ayarı, kaplin ve şanzıman yağ seviyesi. Bu üçü çoğu vaka için yeterlidir. İç aksamda sorun varsa yağda metal parçacığı görülür — sörveyde yağ ayrıca kontrol edilir.

9. 09

   Tekne jeneratörü neden yük altında düşüyor veya duruyor?

   Sırasıyla kontrol edin: yakıt filtresi tıkanıklığı (yük altında yakıt talebi arttığında filtre kısıtlaması ortaya çıkar), soğutma suyu akışı ve egzoz karşı basıncı. Jaltest gibi bir diagnostik cihazla yük altında gerçek zamanlı parametre okuması, sorunun yakıt mı, soğutma mı, yoksa elektronik kontrol ünitesi mi kaynaklı olduğunu netleştirir.

   Yük altında düşme, motorun yeterli hava, yakıt ya da soğutmayı bulamadığını gösterir: tıkalı yakıt filtresi, kirli hava filtresi ya da düşük deniz suyu debisi. Jeneratöre de diagnostik cihaz bağlanabilir; arıza kaydı ve çalışma saati okunduğunda sebep çoğu zaman doğrudan görünür.

10. 10

    Yakıt deposunda su veya mikrobiyolojik bulaşma (diesel bug) nasıl temizlenir?

    Öncelikle tank dibinden numune alarak su/bakteri varlığını doğrulayın. Hafif bulaşmada yakıt polişer (fuel polishing) cihazıyla tankın devridaim ederek filtrelenmesi yeterli olabilir; ağır bulaşmada tank tamamen boşaltılıp mekanik temizlik ve biyosit katkı uygulaması gerekir. Filtre değişimi bu işlemin ayrılmaz parçasıdır.

    Dizel bulaşması suyla dizelin ara yüzeyinde ürer; bu yüzden çözüm biyosit atmak değil, önce suyu almaktır. Depo dibinden numune alınıp bakılmadan yapılan işlem eksik kalır. Uzun süre az kullanılan teknelerde bu sorun daha sıktır — sörveyde depo dibi ve filtreler ayrıca kontrol edilir.

11. 11

    Direksiyon (hidrolik dümen) ağırlaştı veya boşaldı, ne yapmalıyım?

    Ağırlaşma genellikle hidrolik yağ seviyesinin düşük olması veya sistemde hava kabarcığı birikmesinden kaynaklanır — sistem üreticinin belirttiği prosedürle kanlandırılmalı (bleed). Boşalma/gevşeme ise genellikle silindir contası aşınmasına işaret eder ve profesyonel müdahale gerektirir; hidrolik dümen can güvenliği kritik bir sistemdir, kendiniz onarmayın.

    Hidrolik dümende boşalma genellikle sisteme hava girmesinden, ağırlaşma ise sızıntı ya da mekanik sürtünmeden gelir. İkisi de dümen boğazı ve keçe tarafında iz bırakır. Sörveyde dümen sistemi yük altında denenir ve boğazdaki boşluk ölçülür — denizde dümen kaybı en ciddi arızalardandır.

12. 12

    Aküler şarj olmuyor, alternatör arızası nasıl anlaşılır?

    Motor çalışırken alternatör çıkış voltajını akü kutuplarında ölçün — 13,5-14,5V aralığı dışındaysa alternatör veya regülatör şüphelidir. Alternatör kayışının gerginliğini de kontrol edin; gevşek kayış kayma yaparak yetersiz şarja yol açar. Voltaj normalse ama akü hâlâ dolmuyorsa, sorun aküde (hücre ölümü) olabilir.

    Alternatör arızasını akü arızasından ayıran şey ölçümdür: motor çalışırken akü uçlarındaki gerilim beklenen aralığa çıkmıyorsa sorun şarj tarafındadır. Kayış gerginliği ve regülatör de aynı zincirdedir. Sörveyde bu ölçüm yapılır ve bağlantılar termal kamerayla ayrıca taranır.

13. 13

    Seyirde motor harareti aniden yükselirse ilk ne yapılmalı?

    Derhal devir düşürülüp motor rölantiye alınmalı, gerekirse durdurulmalıdır — devam etmek motor bloğuna kalıcı hasar verebilir. En sık neden deniz suyu emiş filtresinin tıkanması veya impeller arızasıdır; egzozdan su çıkışını kontrol edin, su gelmiyorsa soğutma suyu döngüsü kesilmiştir.

    İlk hamle devri düşürmek ve gerekiyorsa motoru durdurmaktır; ısınmış bir motoru zorlamak silindir kapağı ve conta hasarına dönüşür. Sonrasında deniz suyu devresi kontrol edilir: kinistin, süzgeç, impeller. Tek bir aşırı ısınma olayı motorun kalan ömrünü değiştirir ve ECU kaydında iz bırakır — sörveyde bu kayıt okunur.

14. 14

    Motor rölantide neden dalgalanır veya stop eder?

    Dizel motorlarda en sık neden yakıt sisteminde hava kaçağı veya kirli enjektördür; yakıt filtresi ve hatlarını hava kaçağı için kontrol edin. Elektronik kontrollü motorlarda Jaltest ile hata kodu taraması, sorunun sensör mü yoksa mekanik mi olduğunu hızlıca ortaya koyar.

    Rölanti dalgalanması çoğu zaman yakıt tarafındadır: hava kaçağı yapan bir bağlantı, tıkanmakta olan filtre ya da enjektör dengesizliği. Elektronik motorlarda arıza kaydı sebebi doğrudan verebilir. Diagnostik cihazla silindir katkı dengesi ölçüldüğünde hangi silindirin geride kaldığı sayıyla görülür.

15. 15

    Irgat motoru çalışmıyor ama "tık" diye röle sesi geliyor, sorun nedir?

    Röle sesinin gelip motorun dönmemesi, genellikle yetersiz voltaj veya motor fırçalarının (brush) aşınmasına işaret eder. Önce akü voltajını yük altında ölçün — düşükse kablo/bağlantı direncini kontrol edin. Voltaj yeterliyse motor içi arıza olasıdır ve sökülüp kontrol edilmesi gerekir.

    Röle sesi kumandanın ulaştığını, motorun dönmediğini söyler: sorun ya güç devresinde (kesit, sigorta, oksitlenmiş klemens) ya da mekanik sıkışmadadır. Irgat yüksek akım çeker, bu yüzden küçük bir bağlantı direnci bile motoru döndürmeye yetmez. Güverte sörveyinde ırgat yük altında denenir.

16. 16

    Tekne tuvaleti (maceratör) tıkandığında nasıl açılır?

    Önce elektrik beslemesini kesin, ardından çıkış hortumunu sökerek tıkanıklığın maceratör pompasında mı yoksa hortum içinde mi olduğunu belirleyin. Yabancı madde (ıslak mendil vb.) en sık nedendir — pompa bıçakları elle döndürülerek serbest bırakılmaya çalışılabilir, ancak sık tekrarlıyorsa kullanım alışkanlığı gözden geçirilmelidir.

    Tıkanmanın çoğu tuvaletin kendisinde değil, tahliye hattında biriken kireç ve tortudadır. Bu yüzden pompayı sökmeden önce hattı kontrol etmek gerekir. Zorlayarak açmaya çalışmak hortum ya da rakor patlatabilir — o zaman sorun tıkanmadan su almaya döner. Sörveyde tahliye hattı ve rakorlar ayrıca incelenir.

17. 17

    Şaft salmastrası (stuffing box) ne kadar su damlatmalı?

    Geleneksel (paket salmastralı) sistemlerde şaft dönerken dakikada 1-2 damla su sızıntısı normal ve gereklidir — bu, salmastranın soğutulması içindir. Sızıntı yoksa aşırı ısınma riski, aşırı fazlaysa paket sıkma veya değişim gerekir. Modern damlasız (dripless) salmastralarda ise herhangi bir sızıntı anormal kabul edilir.

    Geleneksel salmastranın çalışırken az miktarda damlaması normaldir; bu damla yatağı soğutur. Durur haldeyken damlama olmamalıdır. Aşırı damlama sıkma ihtiyacını, hiç damlamama ise aşırı sıkmayı ve ısınmayı gösterir. Sörveyde damlama hızı hem çalışır hem durur halde sayılır, kutu sıcaklığı termal kamerayla okunur.

18. 18

    Elektrik panosunda sigorta neden sürekli atıyor?

    Tekrarlayan sigorta atması, o devrede aşırı yük veya kısa devre olduğunu gösterir — asla daha yüksek amperli sigortayla değiştirmeyin, bu yangın riski yaratır. Devredeki her cihazı sırayla devre dışı bırakarak kaynağı izole edin; kablo yalıtımında aşınma veya nem varsa görsel muayeneyle genelde tespit edilebilir.

    Sürekli atan sigorta bir arıza değil, bir uyarıdır: devrede kaçak ya da aşırı yük vardır. Daha yüksek amperli sigorta takmak koruma zincirini kırar ve kabloyu yakar. Doğru yol, devreyi bölerek kaynağı bulmaktır; sörveyde sigorta değerlerinin kablo kesitine uygunluğu ayrıca denetlenir.

19. 19

    Tatlı su hidroforu neden kesik kesik (vuruntulu) çalışır?

    En sık neden basınç tankındaki hava yastığının (air charge) kaybolmasıdır — tank valfinden hava basıncını kontrol edin, üretici değerine göre yeniden doldurun. Sorun devam ederse pompa basınç anahtarının (pressure switch) ayarı veya arızası şüphelidir.

    Vuruntulu çalışma çoğu zaman genleşme tankındaki hava basıncının kaybolmasından ya da sisteme hava girmesinden kaynaklanır. Pompayı değiştirmek sorunu çözmez. Sürekli devreye girip çıkan pompa hem akü tüketir hem kendini yorar; iç mekân sörveyinde tesisat basınç altında izlenir.

20. 20

    Sintine pompası sürekli çalışıyor, ne yapmalıyım?

    Bu ciddi bir uyarıdır — önce gerçek bir su girişi olup olmadığını görsel olarak doğrulayın (deniz kapağı, salmastra, gövde çatlağı). Su girişi yoksa, şamandıra anahtarı (float switch) arızalı olup pompayı gereksiz tetikliyor olabilir. Kaynak belirsizse tekneyi derhal kontrol için karaya aldırın, ihmal edilmemesi gereken bir durumdur.

    Sürekli çalışan sintine pompası bir arıza değil, bir haberdir: tekne su alıyor olabilir. İlk iş suyun tuzlu mu tatlı mı olduğunu anlamaktır — tuzlu su gövdeyi ve kinistinleri, tatlı su soğutma devresini ya da tesisatı işaret eder. Şamandıranın takılı kalması da aynı belirtiyi verir; ikisi ayırt edilmelidir.

21. 21

    İmpeller (su pompası lastiği) ne zaman değiştirilir?

    Genel kural yılda bir veya 200-300 motor saatinde bir değişimdir; kanatlarda çatlak, sertleşme veya kırık parça görülüyorsa süre dolmasa bile derhal değiştirilmelidir. Kırık bir kanat parçası soğutma sistemi içinde ilerleyip ısı eşanjörünü tıkayabilir — bu yüzden değişim sırasında sistemi de kontrol etmek gerekir.

    İmpeller yıpranarak değil, aniden parçalanarak arızalanır ve kopan kanatlar ısı değiştiriciyi tıkar; bu yüzden değişim arıza beklenmeden takvimle yapılır. Değiştirirken kopan kanat parçalarının hepsinin bulunması gerekir. Sörveyde impeller durumu ve deniz suyu devresi ayrıca kontrol edilir.

22. 22

    Tekne motoru neden siyah duman atar?

    Siyah duman, yakıt-hava karışımının zengin (aşırı yakıt) olduğuna işaret eder; en sık nedenler kirli hava filtresi, aşırı yüklenme (fazla yolcu/yük) veya enjektör aşınmasıdır. Jaltest ile yakıt enjeksiyon parametrelerini kontrol ettirmek, kesin nedeni tespit etmenin en güvenilir yoludur.

    Siyah duman yakıtın tam yanmadığını gösterir: aşırı yük, tıkalı hava filtresi, turbo sorunu ya da enjektör dengesizliği. Aşırı yük çoğu zaman yanlış pervane hatvesinden gelir — motor devrini alamaz. Diagnostik okuma ve silindir denge testi, sebebin motorda mı yükte mi olduğunu ayırır.

23. 23

    Dizel tekne motoru neden beyaz duman atar?

    Beyaz duman genellikle yanmamış yakıt veya soğutma sistemine su/antifriz karışması anlamına gelir. Soğuk havada kalkışta kısa süreli beyaz duman normaldir; sürekliyse ve tatlı su tankı seviyesi düşüyorsa, silindir kapağı contası (head gasket) şüphelidir — bu ciddi bir arızadır ve derhal profesyonel kontrol gerektirir.

    Beyaz duman soğuk motorda normal olabilir; ısındıktan sonra devam ediyorsa yanmamış yakıt ya da yanma odasına giren su akla gelir. İkincisi conta ya da silindir kapağı tarafında ciddi bir sorundur. Ayrım için soğutma suyu seviyesi, yağ durumu ve ECU kayıtları birlikte değerlendirilir.

24. 24

    Tekne motoru neden marş basmaz?

    Sırasıyla kontrol edin: akü voltajı (yük altında 9,6V altına düşüyorsa akü zayıftır), marş motoru bağlantı kablolarındaki korozyon ve nötr güvenlik anahtarı (vites boşta değilse marş basmaz). Bu üç noktayı elediğiniz halde sorun devam ediyorsa, marş motoru veya solenoid arızası olasıdır.

    Marş basmamasının çoğu sebebi motorda değil devrededir: akü gerilimi, ana şalter, marş rölesi ya da oksitlenmiş klemens. Röle sesi geliyorsa güç devresi, hiç ses yoksa kumanda devresi şüphelidir. Sörveyde akü grubu ölçülür ve bağlantılar termal kamerayla taranır.